Çocuklarda Büyüme Geriliği

Büyüme çocukluk çağının en önemli özelliklerinden birisi olup, vücut hacminin ve kütlesinin artması olarak tanımlanabilir. Çocuklar sürekli bir büyüme ve gelime süreci içindedirler. Bu nedenle büyüme sağlıklı çocuk izleminde mutlaka değerlendirilmesi gereken bir özelliktir.

“Tek bir ölçüm her zaman büyümenin değerlendirilmesinde yeterli değildir”
Çocukluk yaş grubunda büyümenin değerlendirilmesi için cins ve yaşa oluşturulmuş normal büyüme eğrileri referans alınmaktadır. Çocuğun boy ve vücut ağırlık ölçümleri aynı yaştaki sağlıklı çocuklarda elde edilmiş büyüme eğrileri ile karşılaştırıldığında normal olup olmadığı belirlenir. Tek bir ölçüm her zaman büyümenin değerlendirilmesinde yeterli değildir. Belli zaman dilimleri ile ölçümleri değerlendirmek ve çocuğun iyi bir büyüme gösterip göstermediğini saptamak önemlidir. Büyüme ile ilgili referans eğriler veya tablolar ülkelere göre farklılık gösterebileceğinden, ülkemize özgü olanların kullanılması daha doğru bir değerlendirme sağlayacaktır.

Büyüme süreci kemiklerde epifiz denen bölgelerin kapanmasına kadar devam eder. Bu nedenle büyümeyi değerlendirirken el bileği grafileri çekilmekte ve kemik yaşına bakılmaktadır. Kemik yaşının değerlendirilmesi boy prognozunu belirlemede de yardımcıdır.

Büyümenin normal olabilmesi için pek çok etmenin düzgün çalışması ve uyum içinde olması gereklidir. Bu etmenler arasında genetik özellikler önemlidir. Çocuğun anne ve babasının boylarına uyumlu olması beklenen bir durumdur. Kalıtım yolu ile anne ve babadan geçen pek çok özellikler arasında boy uzunluğunu belirleyen genler de vardır. Kısa boylu ailelerin çocukları kısa olmaya; uzun boylu ailelerin çocukları ise uzun olmaya eğilimlidirler.

Normal bir büyüme yeterli beslenme ile mümkün
Beslenme ise özellikle erken yaşlarda büyüme üzerine etkisini gösterir. Normal bir büyümenin yeterli bir beslenme ile mümkün olabileceği her zaman akılda tutulmalıdır. Yaşamın ilk yıllarında vücut ağırlığını arttırmayı etkileyen faktörler de büyüme geriliğine yol açabilecektir. Besinler hem yapı malzemesi olarak kullanılır hem de enerji sağlar.


 Büyüme ile ilgili hormonlar normal büyümeyi sağlayan ve tüm çocukluk yaş gruplarında etkilerini gösteren faktörlerdir. Tiroid hormonu, büyüme hormonu, ergenlik hormonları uygun miktarlarda salgılanmalıdır.

“Büyümenin yetersiz olması boy kısalığı ile sonuçlanmaktadır”
Bu faktörlerdeki sorunların yanı sıra kronik sistemik hastalıkların varlığı da büyümeyi olumsuz yönde etkileyebilir. Uzun süren, çeşitli sistemleri bozan farklı hastalıklarda büyümenin de yetersiz olması kaçınılmazdır.  Sonuçta nedeni ne olursa olsun, büyümenin yetersiz olması boy kısalığı ile sonuçlanmaktadır. 

Boy kısalıklarının çoğunda altta yatan bir sorun saptanmaz. İdyopatik veya normalin bir varyasyonu olarak adlandırılan bu durumlar ailesel ve yapısal boy kısalıklarını içerir. Ailevi boy kısalıkları, kısa boylu ebeveyni olan çocuklarda düşünülmesi gereken bir durumdur. Olguların büyüme hızı, yani yıl içinde kaç santim boy artışı gösterdikleri değerlendirildiğinde normal uzama gösterdikleri görülmektedir. Yapısal boy kısalıkları ise biyolojik olgunlaşma temposundaki bir yavaşlama olarak da tanımlanabilir. Bu çocuklar ergenliğe gecikmeli girerler. Özellikle ailede benzer büyüme temposuna sahip baba, amca, dayı vb. bireyler vardır.

Büyüme geriliği ve sonuçta ciddi olabilen boy kısalıklarına yol açan sorunlar ise kemik yapısındaki doğuştan gelen bozukluklardan, az önce bahsedilen hormonal bozukluklar, beslenme yetersizlikleri, kronik hastalıklara uzanan pek çok faktörü kapsayabilir.

Tedavi edilebilir boy kısalıklarını erken yaşlarda saptanması önemli
Sağlam çocuk izlemlerinin düzenli yaptırılması, büyüme ile ilgili bir sorun saptanırsa ayrıntılı değerlendirme için yönlendirilmesi çok önemlidir. Çocuğunda boy kısalığı endişesi taşıyan bir ailenin varlığında gerçekten boy kısalığı var mı? Buna bakılmalı, büyüme eğrilerindeki durumu belirlenmelidir. Büyüme yetersiz ise veya belirgin boy kısalığı varsa dikkatle üzerinde durulmalı ve incelenmeler yapılmalıdır. Tedavi edilebilir boy kısalıklarını erken yaşlarda saptanması, tedavi edilmesi, büyümedeki gelişebilecek kayıpları önleyebilecek ve bireyin normal bir boya gelmesini sağlayabilecektir.