Fakültemizde Şarbon Panelleri

Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi İbni Sina Hastanesi Başhekim Yardımcısı ve Enfeksiyon Hastalıkları ve Mikrobiyoloji Anabilim Dalı öğretim üyesi Prof. Dr. Alpay Azap, Türkiye’nin gündeminde olan şarbon hastalığı konusunda “Şarbon Nedir? Nasıl Bulaşır? Tehlikede miyiz” başlıklarını kapsayan paneller düzenledi. Prof. Dr. Alpay Azap, Fakültemiz İbni Sina Hastanesi Hasan Ali Yücel Konferans Salonu ve Cebeci Hastanesi 50’inci Yıl Konferans Salonunda, 20-21 Eylül 2018 tarihlerinde düzenlenen panellerde şarbon hastalığı hakkında fakültemiz hastaneleri personeline ve kamuoyuna bilgiler aktardı.

Şarbon hastalığının dünya haritasında, 2016-2017 yılları verilerine göre Türkiye’nin hiper endemik (çok yüksek) ülkeler arasında bulunduğunu belirten Prof. Dr. Azap, “Şarbon hastalığı konusunda Türkiye’de, halkın yeteri kadar bilgiye ulaşamamasına bağlı olarak panik oluşmuş durumdadır” dedi.

Prof. Dr. Azap’ın panelde verdiği bilgileri okuyucularımız ile paylaşıyoruz.

“Şarbon otobur (ot yiyen) koyun, keçi, sığır ve benzeri hayvanların (vb.) hastalığıdır. Otobur hayvanlar arasında salgın yapar. Kanatlılarda (tavuk, kaz vb.) hastalık yapmaz.  Şarbona yakalanan koyun, keçi gibi küçükbaş hayvanlar 1-2 gibi kısa sürede, sığır gibi büyük baş hayvanlar ise 3-5 içinde ölür.

Şarbon, epidemiyolojik olarak ikiye ayrılır: 1- Doğal kazanılmış şarbon, 2- Biyoterörizm ilişkili şarbon. Doğal kazanılmış şarbon da kendi arasında türlere ayrılır:

Endüstriyel kökenli şarbon: Yün, deri, post, kemik vb. ürünlerle çalışanlara bulaşabilir.

Tarımsal Kökenli Şarbon: Hasta ya da ölü hayvanın kesilmesi, derisinin yüzülmesi, etine temas edilmesi sonucu deri şarbonu oluşur.

Gastrointestinal sistem şarbonu: Enfekte (şarbon bulaşmış) iyi pişirilmeden yenmesi sonucu oluşur.

Şarbon olgularının yüzde 95’i deri şarbonudur. Deri şarbonu ölümcül değildir.

Nadir görülüp ölümcül olan şarbon formaları: Gastrointestinal sistem şarbonu, orofarengeal şarbon, akciğer şarbonu, şarbon menenjiiti.

Deri şarbonu: Kuluçka süresi ortalama 1-7 gündür. Deriden girdiği yerde, ilk önce böcek ısırığına benzer biçimde kabarık, kaşıntılı şişlik oluşur. Birkaç gün içerisinde o yara, içi sıvı dolu ‘bül’ adı verilen bir şekle dönüşüp sonrasında patlar. Bundan sonra yara orta bölgeden siyahlaşmaya başlar, kabuklaşır ve ortasında da ülser meydana gelir. Birkaç günü içinde bu yaranın ortasında 1ile 3 cm. çapında ölü dokudan oluşan tam bir siyahlık oluşur. Buna kara çıban ya da çoban çıbanı denir. Şarbon yarası ağrısızdır, etrafı tahta gibi sert ve şiştir.

Tüketici olarak biz; hasta hayvanın etine doğrudan temas edersek deri şarbonu, hastalıklı hayvanın etini yersek gastrointestinal sistem şarbonuna yakalanabiliriz.

Gıdaların tüketilmesi yoluyla şarbon gelişme olasılığı, bakterilerin mide asidine duyarlı olması, inokülüm dozunun (enfeksiyon için gerekli bakteri miktarı) yüksek olması nedeniyle nadir görülür.

Nelere dikkat etmeliyiz? Kasaptan alınan ette şarbon olduğu anlaşılamaz, iyi pişmiş et tüketmeliyiz, mutfakta et hazırlarken eldiven giymeliyiz, her zaman olduğu gibi, et hazırladığımız alanda, aynı anda sebze, meyve hazırlamamalıyız. Et ile işimiz bittikten sonra tezgahı temizlemeliyiz. Her zamanki gibi deterjan ile yaptığımız temizlik yeterli. Ayrıca bir dezenfektana gerek yoktur!

Sağlık çalışanları olarak:
Hasta muayenesi ve bakımı sırasında standart önlemlere uyduğumuz sürece şarbon bulaşmaz. Ek önlem almaya gerek yok! Mikrobiyoloji labaratuvarlarında şarbon şüpheli örneklerin işlemleri sırasında alınması gereken özel önlemler vardır.

Standart önlemler: Yara, kan, vücut sıvıları ile temas durumunda eldiven kullanılmalıdır. Yani şarbon düşünelim/düşünmeyelim, yaradan örnek alırken her zaman eldiven kullanmalıyız. Sıçrama olasılığı var ise önlük, maske, yüz koruyucu kullanılmalıdır. Eldiven çıkarılınca eller mutlaka yıkanmalıdır veya antiseptikle temizlenmedir.

Şarbon aşısı var mı?
Her ülkede hayvanlar için canlı, attünüe spor aşısı vardır. Bazı ülkelerde insanlar için inaktif aşı vardır. Hayvanlar için olan aşı insanlara uygulanamıyor. Aşının rutin uygulanmasına gerek yoktur.